द्वितीयः खण्डः

आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत्पदमत्रैतत्समर्पितम् ।  
एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं
प्रजानाम् ॥ १ ॥

āviḥ sannihitaṃ guhācaraṃ nāma mahatpadamatraitatsamarpitam |  
ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha sadasadvareṇyaṃ paraṃ vijñānādyadvariṣṭhaṃ
prajānām || 1 ||

यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ।  
तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः ।  
तदेतत्सत्यं तदमृतं तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ २ ॥

yadarcimadyadaṇubhyo'ṇu ca yasmiṃllokā nihitā lokinaśca |  
tadetadakṣaraṃ brahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ |  
tadetatsatyaṃ tadamṛtaṃ tadveddhavyaṃ somya viddhi || 2 ||

धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत ।  
आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥

dhanurgṛhītvaupaniṣadaṃ mahāstraṃ śaraṃ hyupāsāniśitaṃ sandadhīta |  
āyamya tadbhāvagatena cetasā lakṣyaṃ tadevākṣaraṃ somya viddhi || 3 ||

प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।  
अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् ॥ ४ ॥

praṇavo dhanuḥ śaro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |  
apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet || 4 ||

यस्मिन्द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।  
तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ५ ॥

yasmindyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ manaḥ saha prāṇaiśca sarvaiḥ |  
tamevaikaṃ jānatha ātmānamanyā vāco vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5 ||

अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ।  
ओमित्येवं ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः पाराय तमसः परस्तात् ॥ ६ ॥

arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ sa eṣo'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |  
omityevaṃ dhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ pārāya tamasaḥ parastāt || 6 ||

यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि ।  
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योमन्यात्मा प्रतिष्ठितः ॥ ७ ॥

yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyasyaiṣa mahimā bhuvi |  
divye brahmapure hyeṣa vyomanyātmā pratiṣṭhitaḥ || 7 ||

मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।  
तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति ॥ ८ ॥

manomayaḥ prāṇaśarīranetā pratiṣṭhito'nne hṛdayaṃ sannidhāya |  
tadvijñānena paripaśyanti dhīrā ānandarūpamamṛtaṃ yadvibhāti || 8 ||

भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।  
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे ॥ ९ ॥

bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |  
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmindṛṣṭe parāvare || 9 ||

हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।  
तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १० ॥

hiraṇmaye pare kośe virajaṃ brahma niṣkalam |  
tacchubhraṃ jyotiṣāṃ jyotistadyadātmavido viduḥ || 10 ||

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।  
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ ११ ॥

na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto'yamagniḥ |  
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti || 11 ||

ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद्ब्रह्म पश्चाद्ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।  
अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १२ ॥

brahmaivedamamṛtaṃ purastādbrahma paścādbrahma dakṣiṇataścottareṇa |  
adhaścordhvaṃ ca prasṛtaṃ brahmaivedaṃ viśvamidaṃ variṣṭham || 12 ||

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य
श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ मुण्डकोपनिषद्भाष्ये द्वितीयं मुण्डकं
समाप्तम् ॥

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya
śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau muṇḍakopaniṣadbhāṣye dvitīyaṃ muṇḍakaṃ
samāptam ||