तृतीयः खण्डः

स ईक्षतेमे नु लोकाश्च लोकपालाश्चान्नमेभ्यः सृजा इति ॥ १ ॥

sa īkṣateme nu lokāśca lokapālāścānnamebhyaḥ sṛjā iti || 1 ||

सोऽपोऽभ्यतपत्ताभ्योऽभितप्ताभ्यो मूर्तिरजायत । या वै सा मूर्तिरजायतान्नं
वै तत् ॥ २ ॥

so'po'bhyatapattābhyo'bhitaptābhyo mūrtirajāyata | yā vai sā mūrtirajāyatānnaṃ
vai tat || 2 ||

तदेनदभिसृष्टं पराङत्यजिघांसत्तद्वाचाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोद्वाचा ग्रहीतुम्
। स यद्धैनद्वाचाग्रहैष्यदभिव्याहृत्य हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ३ ॥

tadenadabhisṛṣṭaṃ parāṅatyajighāṃsattadvācājighṛkṣattannāśaknodvācā grahītum
| sa yaddhainadvācāgrahaiṣyadabhivyāhṛtya haivānnamatrapsyat || 3 ||

तत्प्राणेनाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोत्प्राणेन ग्रहीतुम् । स
यद्धैनत्प्राणेनाग्रहैष्यदभिप्राण्य
हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ४ ॥

tatprāṇenājighṛkṣattannāśaknotprāṇena grahītum | sa
yaddhainatprāṇenāgrahaiṣyadabhiprāṇya
haivānnamatrapsyat || 4 ||

तच्चक्षुषाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोच्चक्षुषा ग्रहीतुम् । स
यद्धैनच्चक्षुषाग्रहैष्यद्दृष्ट्वा
हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ५ ॥

taccakṣuṣājighṛkṣattannāśaknoccakṣuṣā grahītum | sa
yaddhainaccakṣuṣāgrahaiṣyaddṛṣṭvā
haivānnamatrapsyat || 5 ||

तच्छ्रोत्रेणाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोच्छ्रोत्रेण ग्रहीतुम् । स
यद्धैनच्छ्रोत्रेणाग्रहैष्यच्छ्रुत्वा
हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ६ ॥

tacchrotreṇājighṛkṣattannāśaknocchrotreṇa grahītum | sa
yaddhainacchrotreṇāgrahaiṣyacchrutvā
haivānnamatrapsyat || 6 ||

तत्त्वचाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोत्त्वचा ग्रहीतुम् । स
यद्धैनत्त्वचाग्रहैष्यत्स्पृष्ट्वा
हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ७ ॥

tattvacājighṛkṣattannāśaknottvacā grahītum | sa
yaddhainattvacāgrahaiṣyatspṛṣṭvā
haivānnamatrapsyat || 7 ||

तन्मनसाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोन्मनसा ग्रहीतुम् । स
यद्धैनन्मनसाग्रहैष्यद्ध्यात्वा
हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ८ ॥

tanmanasājighṛkṣattannāśaknonmanasā grahītum | sa
yaddhainanmanasāgrahaiṣyaddhyātvā
haivānnamatrapsyat || 8 ||

तच्छिश्नेनाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोच्छिश्नेन ग्रहीतुम् । स
यद्धैनच्छिश्नेनाग्रहैष्यद्विसृज्य
हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ९ ॥

tacchiśnenājighṛkṣattannāśaknocchiśnena grahītum | sa
yaddhainacchiśnenāgrahaiṣyadvisṛjya
haivānnamatrapsyat || 9 ||

तदपानेनाजिघृक्षत्तदावयत् । सैषोऽन्नस्य ग्रहो यद्वायुरन्नायुर्वा एष
यद्वायुः ॥ १० ॥

tadapānenājighṛkṣattadāvayat | saiṣo'nnasya graho yadvāyurannāyurvā eṣa
yadvāyuḥ || 10 ||

स ईक्षत कथं न्विदं मदृते स्यादिति स ईक्षत कतरेण प्रपद्या इति स ईक्षत यदि
वाचाभिव्याहृतं यदि प्राणेनाभिप्राणितं यदि चक्षुषा दृष्टं यदि श्रोत्रेण
श्रुतं यदि त्वचा स्पृष्टं यदि मनसा ध्यातं यद्यपानेनाभ्यपानितं यदि
शिश्नेन विसृष्टमथ कोऽहमिति ॥ ११ ॥

sa īkṣata kathaṃ nvidaṃ madṛte syāditi sa īkṣata katareṇa prapadyā iti sa īkṣata yadi
vācābhivyāhṛtaṃ yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ yadi cakṣuṣā dṛṣṭaṃ yadi śrotreṇa
śrutaṃ yadi tvacā spṛṣṭaṃ yadi manasā dhyātaṃ yadyapānenābhyapānitaṃ yadi
śiśnena visṛṣṭamatha ko'hamiti || 11 ||

स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत । सैषा विदृतिर्नाम
द्वास्तदेतन्नान्दनम् । तस्य त्रय आवसथास्त्रयः
स्वप्ना अयमावसथोऽयमावसथोऽयमावसथ इति ॥ १२ ॥

sa etameva sīmānaṃ vidāryaitayā dvārā prāpadyata | saiṣā vidṛtirnāma
dvāstadetannāndanam | tasya traya āvasathāstrayaḥ
svapnā ayamāvasatho'yamāvasatho'yamāvasatha iti || 12 ||

स जातो भूतान्यभिव्यैख्यत्किमिहान्यं वावदिषदिति । स एतमेव पुरुषं ब्रह्म
ततममपश्यदिदमदर्शमिती३ ॥ १३ ॥

sa jāto bhūtānyabhivyaikhyatkimihānyaṃ vāvadiṣaditi | sa etameva puruṣaṃ brahma
tatamamapaśyadidamadarśamitī3 || 13 ||

तस्मादिदन्द्रो नामेदन्द्रो ह वै नाम तमिदन्द्रं सन्तमिन्द्र इत्याचक्षते
परोक्षेण । परोक्षप्रिया इव हि देवाः परोक्षप्रिया इव हि देवाः ॥ १४ ॥

tasmādidandro nāmedandro ha vai nāma tamidandraṃ santamindra ityācakṣate
parokṣeṇa | parokṣapriyā iva hi devāḥ parokṣapriyā iva hi devāḥ || 14 ||

इति तृतीयः खण्डः ॥

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य
श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ ऐतरेयोपनिषद्भाष्ये प्रथमोऽध्यायः ॥

इति तृतीयखण्डभाष्यम् ॥

iti tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ ||

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya
śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau aitareyopaniṣadbhāṣye prathamo'dhyāyaḥ ||

iti tṛtīyakhaṇḍabhāṣyam ||