तृतीया वल्ली

ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।  
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥ १ ॥

ṛtaṃ pibantau sukṛtasya loke guhāṃ praviṣṭau parame parārdhe |  
chāyātapau brahmavido vadanti pañcāgnayo ye ca triṇāciketāḥ || 1 ||

यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म यत्परम् ।  
अभयं तितीर्षतां पारं नाचिकेतꣳ शकेमहि ॥ २ ॥

yaḥ seturījānānāmakṣaraṃ brahma yatparam |  
abhayaṃ titīrṣatāṃ pāraṃ nāciketam̐ śakemahi || 2 ||

आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरꣳ रथमेव तु ।  
बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥ ३ ॥

ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīram̐ rathameva tu |  
buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragrahameva ca || 3 ||

इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयाꣳस्तेषु गोचरान् ।  
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥ ४ ॥

indriyāṇi hayānāhurviṣayām̐steṣu gocarān |  
ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ || 4 ||

यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा ।  
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥ ५ ॥

yastvavijñānavānbhavatyayuktena manasā sadā |  
tasyendriyāṇyavaśyāni duṣṭāśvā iva sāratheḥ || 5 ||

यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा ।  
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥ ६ ॥

yastu vijñānavānbhavati yuktena manasā sadā |  
tasyendriyāṇi vaśyāni sadaśvā iva sāratheḥ || 6 ||

यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यमनस्कः सदाऽशुचिः ।  
न स तत्पदमाप्नोति संसारं चाधिगच्छति ॥ ७ ॥

yastvavijñānavānbhavatyamanaskaḥ sadā'śuciḥ |  
na sa tatpadamāpnoti saṃsāraṃ cādhigacchati || 7 ||

यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्कः सदा शुचिः ।  
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते ॥ ८ ॥

yastu vijñānavānbhavati samanaskaḥ sadā śuciḥ |  
sa tu tatpadamāpnoti yasmādbhūyo na jāyate || 8 ||

विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः ।  
सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ९ ॥

vijñānasārathiryastu manaḥpragrahavānnaraḥ |  
so'dhvanaḥ pāramāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam || 9 ||

इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।  
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥ १० ॥

indriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaśca paraṃ manaḥ |  
manasastu parā buddhirbuddherātmā mahānparaḥ || 10 ||

महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।  
पुरुषान्न परं किञ्चित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ ११ ॥

mahataḥ paramavyaktamavyaktātpuruṣaḥ paraḥ |  
puruṣānna paraṃ kiñcitsā kāṣṭhā sā parā gatiḥ || 11 ||

एष सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशते ।  
दृश्यते त्वग्न्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥ १२ ॥

eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍho''tmā na prakāśate |  
dṛśyate tvagnyayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ || 12 ||

यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि ।  
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥ १३ ॥

yacchedvāṅmanasī prājñastadyacchejjñāna ātmani |  
jñānamātmani mahati niyacchettadyacchecchānta ātmani || 13 ||

उत्तिष्ठत जाग्रत प्राप्य वरान्निबोधत ।  
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥ १४ ॥

uttiṣṭhata jāgrata prāpya varānnibodhata |  
kṣurasya dhārā niśitā duratyayā durgaṃ pathastatkavayo vadanti || 14 ||

अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् ।  
अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते ॥ १५ ॥

aśabdamasparśamarūpamavyayaṃ tathā'rasaṃ nityamagandhavacca yat |  
anādyanantaṃ mahataḥ paraṃ dhruvaṃ nicāyya taṃ mṛtyumukhātpramucyate || 15 ||

नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तꣳ सनातनम् ।  
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥ १६ ॥

nāciketamupākhyānaṃ mṛtyuproktam̐ sanātanam |  
uktvā śrutvā ca medhāvī brahmaloke mahīyate || 16 ||

य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद्ब्रह्मसंसदि । प्रयतः श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते तदानन्त्याय कल्पत इति ॥ १७ ॥

ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ śrāvayedbrahmasaṃsadi | prayataḥ śrāddhakāle vā tadānantyāya kalpate tadānantyāya kalpata iti || 17 ||