प्रथमः खण्डः

यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश्च ह वै श्रेष्ठश्च भवति प्राणो
वाव ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च ॥ १ ॥

yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaśca ha vai śreṣṭhaśca bhavati prāṇo
vāva jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca || 1 ||

यो ह वै वसिष्ठं वेद वसिष्ठो ह स्वानां भवति वाग्वाव वसिष्ठः ॥ २ ॥

yo ha vai vasiṣṭhaṃ veda vasiṣṭho ha svānāṃ bhavati vāgvāva vasiṣṭhaḥ || 2 ||

यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठत्यस्मिꣳश्च लोकेऽमुष्मिꣳश्च
चक्षुर्वाव प्रतिष्ठा ॥ ३ ॥

yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda prati ha tiṣṭhatyasmim̐śca loke'muṣmim̐śca
cakṣurvāva pratiṣṭhā || 3 ||

यो ह वै सम्पदं वेद सꣳहास्मै कामाः पद्यन्ते दैवाश्च मानुषाश्च श्रोत्रं
वाव सम्पत् ॥ ४ ॥

yo ha vai sampadaṃ veda sam̐hāsmai kāmāḥ padyante daivāśca mānuṣāśca śrotraṃ
vāva sampat || 4 ||

यो ह वा आयतनं वेदायतनꣳ ह स्वानां भवति मनो ह वा आयतनम् ॥ ५ ॥

yo ha vā āyatanaṃ vedāyatanam̐ ha svānāṃ bhavati mano ha vā āyatanam || 5 ||

अथ ह प्राणा अहꣳ श्रेयसि व्यूदिरेऽहꣳ श्रेयानस्म्यहꣳ श्रेयानस्मीति ॥ ६ ॥

atha ha prāṇā aham̐ śreyasi vyūdire'ham̐ śreyānasmyaham̐ śreyānasmīti || 6 ||

ते ह प्राणाः प्रजापतिं पितरमेत्योचुर्भगवन्को नः श्रेष्ठ इति तान्होवाच
यस्मिन्व उत्क्रान्ते शरीरं पापिष्ठतरमिव दृश्येत स वः श्रेष्ठ इति ॥
७ ॥

te ha prāṇāḥ prajāpatiṃ pitarametyocurbhagavanko naḥ śreṣṭha iti tānhovāca
yasminva utkrānte śarīraṃ pāpiṣṭhataramiva dṛśyeta sa vaḥ śreṣṭha iti ||
7 ||

सा ह वागुच्चक्राम सा संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते
मज्जीवितुमिति यथा कला अवदन्तः प्राणन्तः प्राणेन
पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश
ह वाक् ॥ ८ ॥

sā ha vāguccakrāma sā saṃvatsaraṃ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte
majjīvitumiti yathā kalā avadantaḥ prāṇantaḥ prāṇena
paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa dhyāyanto manasaivamiti praviveśa
ha vāk || 8 ||

चक्षुर्होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते
मज्जीवितुमिति यथान्धा अपश्यन्तः प्राणन्तः प्राणेन
वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह चक्षुः
॥ ९ ॥

cakṣurhoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte
majjīvitumiti yathāndhā apaśyantaḥ prāṇantaḥ prāṇena
vadanto vācā śṛṇvantaḥ śrotreṇa dhyāyanto manasaivamiti praviveśa ha cakṣuḥ
|| 9 ||

श्रोत्रं होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते
मज्जीवितुमिति यथा बधिरा अशृण्वन्तः प्राणन्तः प्राणेन
वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह
श्रोत्रम् ॥ १० ॥

śrotraṃ hoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte
majjīvitumiti yathā badhirā aśṛṇvantaḥ prāṇantaḥ prāṇena
vadanto vācā paśyantaścakṣuṣā dhyāyanto manasaivamiti praviveśa ha
śrotram || 10 ||

मनो होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति
यथा बाला अमनसः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः
श्रोत्रेणैवमिति प्रविवेश ह मनः ॥ ११ ॥

mano hoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte majjīvitumiti
yathā bālā amanasaḥ prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ
śrotreṇaivamiti praviveśa ha manaḥ || 11 ||

अथ ह प्राण उच्चिक्रमिषन्स यथा सुहयः
पड्वीशशङ्कून्सङ्खिदेदेवमितरान्प्राणान्समखिदत्तं
हाभिसमेत्योचुर्भगवन्नेधि त्वं नः श्रेष्ठोऽसि मोत्क्रमीरिति ॥ १२ ॥

atha ha prāṇa uccikramiṣansa yathā suhayaḥ
paḍvīśaśaṅkūnsaṅkhidedevamitarānprāṇānsamakhidattaṃ
hābhisametyocurbhagavannedhi tvaṃ naḥ śreṣṭho'si motkramīriti || 12 ||

अथ हैनं वागुवाच यदहं वसिष्ठोऽस्मि त्वं तद्वसिष्ठोऽसीत्यथ हैनं चक्षुरुवाच
यदहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत्प्रतिष्ठासीति ॥ १३ ॥

atha hainaṃ vāguvāca yadahaṃ vasiṣṭho'smi tvaṃ tadvasiṣṭho'sītyatha hainaṃ cakṣuruvāca
yadahaṃ pratiṣṭhāsmi tvaṃ tatpratiṣṭhāsīti || 13 ||

अथ हैनं श्रोत्रमुवाच यदहं सम्पदस्मि त्वं तत्सम्पदसीत्यथ हैनं मन उवाच
यदहमायतनमस्मि त्वं तदायतनमसीति ॥ १४ ॥

atha hainaṃ śrotramuvāca yadahaṃ sampadasmi tvaṃ tatsampadasītyatha hainaṃ mana uvāca
yadahamāyatanamasmi tvaṃ tadāyatanamasīti || 14 ||

न वै वाचो न चक्षूंषि न श्रोत्राणि न मनांसीत्याचक्षते प्राणा
इत्येवाचक्षते प्राणो ह्येवैतानि सर्वाणि भवति ॥
१५ ॥

na vai vāco na cakṣūṃṣi na śrotrāṇi na manāṃsītyācakṣate prāṇā
ityevācakṣate prāṇo hyevaitāni sarvāṇi bhavati ||
15 ||

इति प्रथमखण्डभाष्यम् ॥

iti prathamakhaṇḍabhāṣyam ||